Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархан Айсиэн Николаев уурааҕынан ыам ыйын 25 күнэ «ОҺУОХАЙ» күнүнэн биллэрилиннэ. Ыйаах сүрүн соруга – Арассыыйа норуоттарын култуураларын үйэлээх духуобунай баайын – саха төрүт үҥкүүтүн «Оһуохайы» харыстааһын уонна киэҥ эйгэҕэ тарҕатыы
Оһуохай — сахалар былыргы үҥкүүлэрэ. Сиэри-туому тутуһууну кытта ситимнээх. Былыргы сахалар аан дойдуну көрүүлэрэ бу үҥкүү хамсаныыларын нөҥүө биллэр.
Элбэх киһи эргимтэҕэ туран анал хатыланар хамсаныылары оҥоро-оҥоро уонна ыллыы-ыллыы күн хоту эргийэллэр. Үс чаастан турар. Саҕалааһын — таһаарааччы дьону ыҥырар, бытаан үҥэр хамсаныылар оҥоһуллаллар. Иккис аҥаара — хаамыы үҥкүү — былыр айаны ойуулуур эбит, оһуохай саамай уһун чааһа. Манна сэниэлээх хамсаныылар баар буолаллар, дэгэрэҥ ырыа ылланар. Үҥкүүһүттэр илиилэрэ-атахтара буруһууна курдук хамсыыр. Оһуохай үһүс чааһа — көтүү. Үҥкүү чыпчаала. Саамай кылгас ол гынан баран саамай өрө көтөҕүүлээх. Дьон ойуолаһан бараллар. Көтүү үҥкүү (киэҥник ыллаахха — ыһыах) сүрүн санаатын ситиһэр — айыылары кытта биир буолуу, санаа бөҕөргөөһүнэ.
Сахалар сиэр-туом тутуһар сүрүн бырааһынньыктара — ыһыах — бу үҥкүүтэ суох былыр да быйыл да ааспат. Оһуохай битиини кытта «күн улууһун дьонун» сүрүн үҥкүүлэрэ этэ. Үҥкүү сиэригэр-туомугар киһи, айылҕа уонна куйаар (космос) биир тиһиликкэ киирэллэрэ көстөр.
Л.А.Попова аатынан Сунтаардааҕы киин бибилэтиэкэ фондатыттан:
Сунтаар оһуокайа
Николаева М. Т., Сунтаар оһуокайа — Дьокуускай: Смик-Мастер. Полиграфия, 2017 («Сунтаар — Олоҥхо дойдута» көмүс серия. [т.] 4)
Книга состоит из двух частей. В первой части вошли произведения и биографические данные 46 известных запевал осуохая Сунтарского улуса под составительством ветерана педагогического труда Алексеева Николая Гаврильевича. Во вторую часть книги вошли газетные статьи и радиопередачи журналиста Николаевой Марты Тимофеевны о запевалах осуохая
Сунтаар оһуокайа
В.Илларионова, М.Николаева. Дьокуускай, 1994 с.
Сунтаар оһуокайын эриэккэһэ туоххатын, кини толоруутун, үҥкүүлэниитин уратылара, ис хоһооно киэҥин урукку өттүгэр дириҥник, толору үөрэтии суоҕа. Кинигэ урут тахсыбыт матырыйааллары системалаан, анализтаан көрдөрөрүнэн төрүт культурабытын үөрэтиигэ автордар ситиһиилэринэн буолуон сөп.
Фольклору таптааччыларга, үөрэтээччилэргэ ананар.
Илларионов Василий Васильевич
В брошюре В. В. Илларионова освещается творческая биография прославленного народного певца, заслуженного деятеля искусств Якутской АССР, заслуженного работника культуры РСФСР Сергея Афанасьевича Зверева (Кыыл Уола)
В брошюре доктора филолегических наук Н.Е. Петрова в популярной форме освещается творческая биография про-славленного народного певца, заслуженного деятеля искусств Якутской АССР, заслуженного работника культуры РСФСР Сергея Афанасьевича Зверева (Кыыл Уола) как великого запевалы осуохая, как лучшего певца-тойуксута и поднимается вопрос об использовании его уникального
огромного музыкального наследия как самобытного мело-диста и талантливого самодеятельного композитора для создания нового, исконно этнического направления в развитии якутской музыки.
Предназначена для широкого круга читателей.
В этой книге предлагается интересный и увлекательный рассказ о 40-летней работе в народном театре, о работе в культурно-эстетическом центре Сунтарской средней школы N 1 «Кут-сюр аласата» народной певицы, признанном в улусе, республике и далеко за ее пределами, исполнителе тойука, запевале осуохая Егоровой Марии Ивановне. Автор щедро делится богатым жизненным опытом в деле развития фольклора и духовно-нравственном, эстетическом воспитании молодежи
Кинигэҕэ Сунтаар улууһун ытык кырдьаҕаһа норуот ырыаһыта, алгысчыта Ксаверий Амбросьев араас кэмҥэ туойбут тойуктара, оһуохайдара, алгыстара, кини туһунан ыстатыйалар, ахтыылар киирдилэр. Кинигэ Ксаверий Андреевич 75 сааһын туолуутугар уонна Аҕа дойду Улуу сэриитин 60 сылын туолуутугар ананар.
Сунтаар улууһун оһуокайдьыта Васильев И.Н. төрөөбүтэ 65 сылын, учууталлаабыта 20 сылын, үҥкүүлээбитэ 25 сылын, сыанаҕа тахсыбыта 45 сылын туолар үбүлүөйүн көрсө, кини туойбут тойуктара, хоһуйбут хоһоонноро, үнкүүлээбит оһуокайдара, алгыстаабыт алгыстара, суруйбут ыстатыйалара, кини кыттыылаах тэрээһиннэр сурукка-бичиккэ тиһиллэн үйэтийэрин туһугар туспа хомуурунньук оҥоһуллан, кинигэни ааҕааччыга, фольклору сэҥээриччигэ ананан бэчээттэнэр.
Книга рассказывает о почетном жителе Нахаринского наслега Сунтарского улуса, о матери-героине, отличнике культуры РС(Я), народной певице, народном мастере Чокуровой Марии Михайловне. Для широкого круга читателей.
В первом разделе сборника составитель делится впечатлениями о республиканском конкурсе тойуксутов, посвященного 100-летию С. А. Зверева. Вторым разделом вошли поэтические импровизации 52 запевал осуохая Сунтарского улуса, записанных и воспроизведенных в последние два года. В них воспевается красота якутской природы, признание и благодарность последователей, потомков великому импровизатору, народному певцу нашего столетия С. А. Звереву, прелесть осуохая и жизнь как она есть
Сунтаар улууһугар «Алгыс» кырдьаҕастар түмсүүлэрэ тэриллэн үлэлээбитэ 15 сылын туолла. Улуус, республика тӨрүт культурата сайдыытыгар улахан былааннаах үлэни ыытан кэллэ. Кинигэҕэ түмсүү бары кыттыылаахтарын дьиҥ-чахчы төрүт олохторун-дьаһахтарын, элбэх сыллаах сахалыы сиэри-туому толорууларын эдэр ыччакка анаан сурукка тиһэн сырдатылынна
B.В. Илларионов, филологическай наука доктора, профессор, фольклор уонна култуура кафедратын сэбиэдиссэйэ, олоҥхону, ыһыаҕы, оһуокайы үһүөннэрин бииргэ ситимнээн, национальнай култуура мэҥэ өйдөбүллэрин курдук, мэлдьи өрө тутар, сыаналыыр. Бу кинигэҕэ кини олонхо, ыһыах, оһуокай тустарынан, сүнньүнэн, периодическай бэчээккэ суруйбут ыстатыйалара, научнай-практическай конференцияларга эппит этиилэрэ, журналистары кытта сэһэргэһиилэрэ, санааларын түһүмэхтэрэ киирдилэр, автор норуот духовнай култууратыгар баар проблемаларга болҕомтотун уурар.
Кинигэ олоҥхо ыһыаҕын тэрийэн ыытааччыларга, төрүт култуура учууталларыгар, култуура үлэһиттэригэр, олоҥхо, ыһыах, оһуокай проблемаларынан дьарыктанааччыларга, студеннарга ананар.
В книге собраны поэтические импровизации более 40 запевал общества осуохая «Хочо куолаһа», а также запевал 40-50-х годов XX века
Өрөспүүбүлүкэтээҕи «Ohуокай» түмсүү 35 сыллаах үбүлүөйүгэр «Ohyoкай сайдар, солбук үүнэр» кинигэ таҕыста. Бу түмсүүнү Александр Джурович Данилов сатабыллаахтык салайар. Кинигэҕэ Үс Хатыҥ оһуокайын күрэҕин кылаан кыайыылаахтара уонна 2022-2023 сылларга Ил Дархан оһуокайга стипендиаттара сырдатылыннылар.
Ааҕааччы киэҥ араҥатыгар ананар.
Е. М. Осипов
Автор ветеран труда и тыла, запевала осуохайа, члена общественного обьединения «Осуохай»
Е. М. Осипов
Автор ветеран труда и тыла, запевала осуохайа, члена общественного обьединения «Осуохай»
Кинигэҕэ республика хаһыаттарыгар бэчээттэммит оһуокайга сыһыаннаах мөккүөрдээх ыстатыйалар уонна ааптар — дьоҥҥо-сэргэҕэ киэҥник биллэр оһуокайдьыт — алгыстара, тойуга, үҥкүүтүн тыла, хаартыскалара бииргэ түмүллэн-наарданан киирдилэр. Оһуокайы-тойугу кэрэхсээччи бар дьоҥҥо ананар.
Николай Алексеев-Начын Сээн
В книге рассказывается о сунтарских народных певцах — запевалах осуохая, а также здесь включены образцы текстов осуохая авторов.
Улуу талаан утума
хомуйан оҥордо М. К. Кучутова
Книга воспоминаний родных, коллег, родственников и близких людей о народной певице, отличнике культуры РС(Я), почетном работнике потребкооперации Е. А. Лыткиной из Нахаринского наслега Сунтарского улуса
В книге председателя общества «Осуохай», доктора филологических наук, профессора, академика Международной Тюркской академии Н.Е.Петрова на основе наблюдений, многолетнего опыта работы по осуохаю рассказывается о лечебных свойствах якутского древнего хороводного танца как особого вида аэробики, как гимнастики органов дыхания, речи и всего организма человека, а также о внутренних секретах самолечения осуохаем на биоэнергетическом уровне и некоторых вопросах организации усиления целебного воздействия осуохая.
Рассчитана на широкий круг читателей, начиная с учителей, экологов, медицинских работников, любителей осуохая и кончая студентами, учащимися, обучающимися национальному хороводу.
Тематическая подборка на сайте НБ РС/Я
Осуохай – традиционный круговой танец народа саха. Возник у якутов как ритуальный танец благодарения и обращения к Небу и Солнцу, божествам Айыы и духам-хозяевам природы-иччи. Запевала танца задает тон, участники танца подхватывают его слова. 25 мая 2024 года жители Якутии впервые отметили День осуохая, учрежденный Указом Главы Республики Саха (Якутия) от 7 сентября 2023 года.
Об истории и значении танца смотрите в видеоролике Медиацентра Национальной библиотеки РС(Я), созданном специально для детей
